Wbrew popularnym mitom trądzik nie jest efektem „brudnej skóry”. To choroba dermatologiczna, która może mieć różne źródła. Stąd wyróżniamy różne rodzaje trądziku i każdy z nich wymaga innego podejścia do leczenia. Jednym z nich jest trądzik polekowy, czyli zmiany skórne będące reakcją organizmu na określone substancje. Jak go rozpoznać? Czym się różni od innych typów trądziku? Czym wyleczyć trądzik polekowy? Sprawdźmy.
Czym jest trądzik polekowy?
Czasem trądzik pojawia się zupełnie znikąd. Nie wprowadzasz zmian w diecie, nie testujesz nowych kosmetyków, dbasz o higienę, a mimo to na skórze pojawiają się zmiany zapalne. W takiej sytuacji zaczynasz się zastanawiać, gdzie leży źródło problemu. Czy to geny, hormony, a może stres? Tymczasem przyczyna może być dużo mniej oczywista i dlatego łatwa do przeoczenia. Możesz bowiem mieć do czynienia z trądzikiem polekowym, wywołanym przez leki, które przyjmujesz z powodu zupełnie innego schorzenia.
Trądzik polekowy (acne medicamentosa) jest szczególną postacią trądziku, której wystąpienie pozostaje w bezpośrednim związku z przyjmowaniem określonych leków lub substancji.
O tym typie trądziku naukowcy donosili już w 1928 roku, kiedy to opisano zmiany trądzikopodobne po zastosowaniu jodków i chlorowanych węglowodorów. Dziś, kiedy wciąż pojawiają się nowe leki na różnorodne schorzenia, powiązanie zmian skórnych z konkretnym przyjmowanym przez nas preparatem staje się coraz większym wyzwaniem diagnostycznym.
Jak odróżnić trądzik polekowy od innych rodzajów trądziku?
Trądzik polekowy to jedna z odmian trądziku, która na pierwszy rzut oka może wyglądać bardzo podobnie do trądziku pospolitego. Zmiany skórne – takie jak grudki, krostki czy wykwity zapalne – często są niemal identyczne jak w innych postaciach tej choroby. Istnieje jednak kilka cech, które pozwalają odróżnić trądzik polekowy od trądziku młodzieńczego lub hormonalnego:
- Zmiany skórne pojawiają się stosunkowo szybko po rozpoczęciu terapii określonymi lekami – zwykle w ciągu kilku tygodni lub miesięcy.
- Trądzik polekowy może wystąpić w każdym wieku, niezależnie od wcześniejszych problemów skórnych.
- Wykwity zapalne mają bardzo jednorodny wygląd i mogą pojawiać się nie tylko w typowych strefach łojotokowych, takich jak twarz, plecy czy klatka piersiowa, ale także w miejscach, gdzie zwykle nie obserwuje się zmian trądzikowych.
- Charakterystyczne jest występowanie grudek lub krostek, ale nie obserwujemy typowych dla trądziku pospolitego zaskórników.
- Trądzik polekowy jest oporny na standardowe metody leczenia. Preparaty stosowane rutynowo w trądziku pospolitym często nie przynoszą oczekiwanej poprawy.
- Wyraźna poprawa stanu skóry następuje po odstawieniu lub zmianie leku odpowiedzialnego za powstanie zmian.
Jakie leki mogą wywołać trądzik polekowy?
Trądzik polekowy może być skutkiem stosowania wielu różnych preparatów, zarówno leków na receptę, jak i suplementów. Co więcej, zmiany skórne może wywoływać lek podawany doustnie, miejscowo, a nawet wziewnie.
Trądzik tego typu najczęściej obserwuje się u pacjentów leczonych z powodu:
- przeszczepów – reakcja na leki immunosupresyjne (np. cyklosporynę A);
- depresji i innych chorób psychicznych – reakcja na cytrynian lub węglan litu (stosowany w psychiatrii głównie w leczeniu i profilaktyce zaburzeń psychicznych o charakterze afektywnym), rzadziej na olanzapinę (lek na schizofrenię, zaburzenia afektywne dwubiegunowe) i disulfiram (leczenie pomocnicze uzależnienia od alkoholu);
- nowotworów – bardzo częsta reakcja (u około 85% pacjentów) na tzw. inhibitory receptora naskórkowego czynnika wzrostu (inhibitory kinazy tyrozynowej lub przeciwciała monoklonalne); przykładami takich leków są: erlotynib, dowitynib, imatynib, lapatynib, sorafenib i sunitynib, cetuksymab, panitumumab;
- chorób zapalnych jelit, takich jak choroba Leśniowskiego-Crohna, wrzodziejące zapalenie jelita grubego – częsta reakcja na kortykosteroidy i inhibitory kinaz janusowych (JAKi). Należą do nich tofacytynib, barycytynib, ruksolitynib, filgotynib, upadacytynib;
- chorób reumatologicznych, takich jak reumatoidalne zapalenie stawów, młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów, łuszczycowe zapalenie stawów, oraz chorób dermatologicznych, takich jak atopowe zapalenie skóry, łuszczyca, łysienie plackowate – tu również zastosowanie mają inhibitory kinaz janusowych i kortykosteroidy;
- padaczki – reakcja na fenytoinę oraz inne pochodne fenobarbitalu i hydantoiny;
- gruźlicy – rzadsza reakcja (u około 1,42–2,5% pacjentów) na lek izoniazyd;
- nadczynności tarczycy – reakcja na tiouracyl lub jego pochodne takie jak propylotiouracyl;
- stwardnienia rozsianego – reakcja na interferon beta;
- mukowiscydozy – reakcja na niedawno zatwierdzone leki stosowane w tej chorobie, czyli eleksakaftor, tezakaftor i iwakaftor;
- łuszczycy i innych chorób skóry, takich jak bielactwo czy liszaj płaski – reakcja na psoraleny;
- infekcje – reakcja na antybiotyki (np. tetracyklina, doksycyklina, streptomycyna, kotrimoksazol, chloramfenikol, ofloksacyna, penicyliny i makrolidy), leki przeciwgrzybicze (np. nystatyna i itrakonazol) oraz leki przeciwpasożytnicze (hydroksychlorochina stosowana w leczeniu malarii).
Co ciekawe trądzik polekowy może być wywołany także izotretynoiną, czyli lekiem stosowanym w leczeniu… trądziku!
Zmiany trądzikowe mogą również pojawić się u:
- sportowców przyjmujących sterydy anaboliczne – prawie 50% osób nadużywających tych preparatów zmaga się z trądzikiem polekowym;
- osób suplementujących witaminy B6 i B12 – zwykle w wysokich dawkach lub przez dłuższy czas (np. 5–10 mg witaminy B12 na tydzień);
- osób stosujących preparaty zawierające halogeny, czyli jodki, chlorki, bromki, fluorki.
Diagnostyka i leczenie trądziku polekowego
Trądzik wynikający z przyjmowania określonych leków czy suplementów nie zawsze od razu jest właściwie zdiagnozowany. Przyczyn trądziku jest bowiem tak wiele, że nie zawsze lekarz od razu skojarzy, że pacjent przyjmuje jakieś lekarstwa. Czasem nie od razu zaleca więc odstawienie lub zmianę przyjmowanych leków, ale zaczyna leczyć trądzik.
Pamiętajmy więc o tym, by w razie wysypu zmian trądzikowych powiedzieć lekarzowi o wszystkich przyjmowanych do tej pory preparatach leczniczych i suplementach!
Podstawą postępowania terapeutycznego jest, o ile to możliwe, odstawienie leku odpowiedzialnego za wystąpienie zmian. Czasami możliwa jest zmiana leku na inny, o podobnym działaniu, ale mniejszym wpływie na skórę. W sytuacjach, gdy przerwanie terapii nie jest możliwe, gdyż ma ona kluczowe znaczenie dla zdrowia lub życia (np. u pacjentów onkologicznych lub po przeszczepach), leczenie trądziku powinno odbywać się pod ścisłą kontrolą dermatologa, we współpracy z lekarzem prowadzącym.
Pielęgnacja skóry stanowi ważny element terapii wspomagającej, jednak nie zastępuje leczenia przyczynowego i zazwyczaj nie prowadzi do całkowitego ustąpienia zmian. Jednak trądzik polekowy, szczególnie w przypadku nasilonych zmian skórnych, może ulec wtórnej infekcji bakteryjnej. Dlatego warto dodatkowo sięgnąć po preparaty o działaniu przeciwbakteryjnym zawierające kwas azelainowy, takie jak Acne-Derm, które pomagają ograniczyć rozwój drobnoustrojów i wspomagają proces gojenia skóry.
Podsumowanie
Trądzik polekowy to bolesna i uciążliwa postać trądziku, która może powodować zarówno dyskomfort fizyczny, jak i obciążenie psychiczne. Najskuteczniejszą metodą leczenia jest eliminacja czynnika wywołującego, choć nie zawsze jest to możliwe. Każde wystąpienie nietypowych zmian skórnych w trakcie farmakoterapii warto skonsultować z lekarzem oraz dermatologiem, aby dobrać najbezpieczniejsze i najskuteczniejsze rozwiązanie.
Opracowanie: mgr farmacji Marta Koziarska
Bibliografia
- Kazandjieva J., Tsankov N., Drug-induced acne, „Clinics in Dermatology” 2017, nr 35(2), s. 156–162, doi: 10.1016/j.clindermatol.2016.10.007, https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0738081X16302681?via%3Dihub (dostęp: 7.01.2026).
- Nair P.A., Saleh H.M., Salazar F.J., Acneiform Eruptions, aktualizacja: 11.01.2024, StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK459207/ (dostęp: 7.01.2026).