Pryszcz już dawno zniknął, ale zostawił po sobie pamiątkę na skórze? A Ty zamiast cieszyć się gładką cerą, codziennie sprawdzasz w lustrze, czy przebarwienie choć trochę zbladło? Nie jesteś sam(a)! Takie brązowe plamy to częsty problem. Pojawiają się także po pobycie na słońcu czy w wyniku zmian hormonalnych.
Trzeba przyznać, że przebarwienia to jeden z tych problemów skóry, które potrafią skutecznie zepsuć humor, szczególnie gdy pojawiają się mimo regularnej pielęgnacji.
Dobra wiadomość jest taka, że odpowiednio dobrane składniki aktywne mogą pomóc wyrównać koloryt i zmniejszyć widoczność przebarwień. Jednym z nich jest kwas azelainowy – substancja, która od lat cieszy się dużym zainteresowaniem w dermatologii i kosmetologii. Jak działa i dlaczego warto zwrócić na niego uwagę?
Czym tak właściwie są przebarwienia?
Przebarwienia to zmiany skórne powstające w wyniku nadmiernego gromadzenia melaniny, czyli naturalnego barwnika produkowanego przez melanocyty. Proces ten może zostać uruchomiony przez wiele czynników, m.in.:
- promieniowanie UV,
- stany zapalne skóry,
- zmiany hormonalne,
- urazy mechaniczne,
- predyspozycje genetyczne.
Melanina odpowiada za kolor skóry, włosów i oczu, a jej podstawową funkcją jest ochrona przed szkodliwym działaniem promieniowania ultrafioletowego. Przebarwienia mogą mieć różną wielkość, rozmaite kształty i kolory (od jasnobrązowego po ciemnobrązowy).
Do najczęściej występujących przebarwień należą:
- przebarwienia pozapalne (PIH, post-inflammatory hyperpigmentation) – pojawiają się po trądziku, rozdrapanych krostkach lub innych stanach zapalnych skóry;
- melasma (ostuda) – nieregularne brązowe plamy występujące najczęściej na policzkach, czole i nad górną wargą;
- przebarwienia posłoneczne – związane z nadmierną ekspozycją na promieniowanie UV.
Mechanizm powstawania przebarwień jest złożony, jednak wspólnym elementem jest zwiększona aktywność melanocytów oraz nasilona produkcja melaniny. Niestety, im częściej wystawiamy skórę na działanie słońca, tym większe ryzyko, że przebarwienia będą się utrwalać i stawać coraz bardziej widoczne.
Dlaczego przebarwienia po trądziku są tak częste?
Zmagasz się z trądzikiem? W takim razie istnieje duże prawdopodobieństwo, że Twoim udziałem staną się przebarwienia pozapalne. Każdy stan zapalny pozostawia po sobie ślad. Kiedy na skórze pojawia się pryszcz, organizm uruchamia procesy naprawcze. Problem w tym, że czasem melanocyty, pobudzone przez mediatory stanu zapalnego, zaczynają pracować zbyt intensywnie i produkują zbyt wiele melaniny.
Efekt? Po zagojeniu zmiany i ustąpieniu procesu zapalnego zostaje ciemniejsza plamka, która może utrzymywać się przez wiele tygodni, a nawet miesięcy.
Ryzyko wystąpienia przebarwień pozapalnych wzrasta w przypadku:
- nasilonych zmian trądzikowych,
- wyciskania lub rozdrapywania wyprysków,
- niewłaściwej pielęgnacji skóry,
- nadmiernej ekspozycji na promieniowanie słoneczne.
Dlatego skuteczna terapia powinna nie tylko rozjaśniać istniejące przebarwienia, ale również ograniczać procesy zapalne prowadzące do ich powstawania.
UWAGA! Wyciskanie i rozdrapywanie pryszczy znacząco zwiększa ryzyko powstawania przebarwień pozapalnych.
Kwas azelainowy – pogromca przebarwień?
Kwas azelainowy to substancja dobrze znana osobom walczącym z trądzikiem. Okazuje się jednak, że jego możliwości są znacznie większe. Jego skuteczność została potwierdzona zarówno w leczeniu trądziku pospolitego, jak i w terapii zaburzeń pigmentacyjnych.
Badania wykazały, że kwas azelainowy hamuje aktywność tyrozynazy, czyli enzymu biorącego udział w produkcji melaniny. Dzięki temu pomaga rozjaśniać istniejące przebarwienia i ogranicza powstawanie nowych.
Co więcej, kwas azelainowy działa jednocześnie przeciwzapalnie – zmniejsza produkcję mediatorów stanu zapalnego i ogranicza stres oksydacyjny, który również bierze udział w rozwoju zaburzeń pigmentacji. Dodatkowo ma właściwości:
- przeciwbakteryjne,
- przeciwzaskórnikowe,
- rozjaśniające.
To właśnie dlatego jest szczególnie ceniony przez osoby, które jednocześnie zmagają się z trądzikiem i śladami po nim.
Często pytajcie mnie, jak pozbyć się śladów po niedoskonałościach i jak zapobiegać ich powstawaniu. Wtedy tłumaczę, że znaczenie ma nie tylko to, co nakładamy na już istniejące przebarwienia, ale też unikanie błędów, które mogą sprzyjać ich powstawaniu: wyciskanie zmian, opalanie skóry, rezygnacja z SPF czy zbyt agresywna pielęgnacja. Kiedy przebarwienia już się pojawią, jednym ze składników, które często polecam, jest kwas azelainowy. I mimo że sama nazwa „kwas” może brzmieć groźnie, nie ma się go co bać, ponieważ kwas azelainowy nie działa jak mocny kwas złuszczający, ale.. to nie znaczy, że jest „słaby”. Wspiera wyciszanie zmian zapalnych, wyrównywanie kolorytu i pielęgnację skóry z przebarwieniami, a przy tym może być stosowany przez cały rok, również w cieplejszych miesiącach, przy codziennej ochronie SPF – tłumaczy Małgorzata Solińska, kosmetolog.
Co mówią badania?
W 2024 roku opublikowano kompleksowy przegląd dotyczący mechanizmów działania i zastosowania klinicznego kwasu azelainowego. Autorzy podkreślili, że substancja wykazuje udokumentowaną skuteczność w leczeniu zarówno melasmy, jak i przebarwień pozapalnych związanych z trądzikiem [1].
W jednym z badań klinicznych osoby stosujące 20-procentowy krem z kwasem azelainowym przez 24 tygodnie uzyskały istotnie większe zmniejszenie przebarwień niż osoby stosujące samo podłoże kremowe. Stopień poprawy oceniali nie tylkolekarze. Zmiany oszacowano także za pomocą specjalistycznego urządzenia mierzącego poziom pigmentacji skóry [7].
W innych badaniach porównawczych wykazano, że skuteczność 20-procentowego kwasu azelainowego w terapii melasmy jest porównywalna z działaniem 4-procentowego hydrochinonu, uznawanego przez wiele lat za standard leczenia przebarwień. Jednocześnie kwas azelainowy charakteryzuje się korzystnym profilem bezpieczeństwa i jest dobrze tolerowany przez większość pacjentów [3, 4, 5, 6].
Szczególnie interesujące są wyniki badania opublikowanego w 2024 roku. Dotyczyło ono 15-procentowego żelu z kwasem azelainowym u pacjentów z przebarwieniami i zaczerwienieniem pozapalnym po trądziku. Uczestnicy stosowali 15-procentowy żel z kwasem azelainowym dwa razy dziennie przez 12 tygodni. Po zakończeniu terapii zaobserwowano istotne zmniejszenie nasilenia przebarwień pozapalnych, redukcję zmian zapalnych oraz poprawę jakości życia pacjentów w porównaniu z grupą placebo. Co ważne, poprawa była widoczna już po 4 tygodniach terapii. Efekty wraz z czasem stosowania preparatu były coraz lepsze. Dodatkowo terapia była dobrze tolerowana przez większość uczestników [2].
Jak długo trzeba czekać na efekty?
Przebarwienia nie znikają z dnia na dzień. Pierwsze efekty stosowania kwasu azelainowego w leczeniu przebarwień można zwykle zauważyć po kilku tygodniach regularnego stosowania. Dlaczego? Ponieważ proces odnowy naskórka oraz stopniowej redukcji nagromadzonej melaniny zachodzi powoli. Wyraźna poprawa stanu skóry często pojawia się po kilku miesiącach systematycznej pielęgnacji.
Dla uzyskania optymalnych rezultatów szczególnie istotne są:
- przestrzeganie zaleceń dotyczących aplikacji preparatu,
- codzienna ochrona przeciwsłoneczna.
Pamiętaj! W walce z przebarwieniami wygrywają nie najsilniejsze kosmetyki, ale regularność.
Walczysz z przebarwieniami? Uważaj na słońce!
Nawet najlepszy preparat rozjaśniający nie pomoże, jeśli codziennie będziesz wystawiać skórę na działanie promieni słonecznych. Promieniowanie UV jest jednym z głównych czynników nasilających przebarwienia oraz utrudniających ich leczenie. Z tego względu stosowanie preparatów z wysokim filtrem przeciwsłonecznym powinno stanowić nieodłączny element terapii.
Dlatego podczas terapii przebarwień:
- stosuj krem z filtrem SPF 30 lub SPF 50 każdego dnia,
- pamiętaj o powtórnej aplikacji filtra UV na skórę,
- unikaj intensywnego opalania,
- chroń skórę również w miesiącach jesiennych i zimowych,
- nie wyciskaj zmian trądzikowych,
- zachowaj cierpliwość i systematyczność.
Bez odpowiedniej ochrony przeciwsłonecznej przebarwienia mogą wracać lub utrzymywać się znacznie dłużej.
Podsumowanie
Przebarwienia nie muszą zostać z Tobą na zawsze. Jeśli walczysz jednocześnie z trądzikiem i śladami po nim, pomocny może okazać się kwas azelainowy. Działa nie tylko na istniejące zmiany trądzikowe, ale także pomaga wyrównać koloryt skóry i stopniowo rozjaśniać niechciane plamki. A to oznacza jedno – mniej powodów, by ukrywać swoją cerę pod warstwą makijażu.
Opracowanie: mgr farmacji Marta Koziarska
Bibliografia
- Feng X, Shang J, Gu Z, Gong J, Chen Y, Liu Y. Azelaic Acid: Mechanisms of Action and Clinical Applications. Clinical, cosmetic and investigational dermatology. 2024; 17:2359–2371. doi:10.2147/CCID.S485237.
- Shucheng H, Zhou X, Du D, Li J, Yu C, Jiang X. Effects of 15% Azelaic Acid Gel in the Management of Post-Inflammatory Erythema and Post-Inflammatory Hyperpigmentation in Acne Vulgaris. Dermatology and therapy. 2024;14(5):1293–1314. doi:10.1007/s13555-024-01176-2..
- Albzea W, AlRashidi R, Alkandari D, Sadan M, Alkandari A, Alkanderi JJ, AlHajri MT, Almutairi SN, Alenzi A, Alanazi S, Al-Qurashi S, Alhajaji R, Al Shami A. Azelaic Acid Versus Hydroquinone for Managing Patients With Melasma: Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Cureus. 2023;15(7):e41796. doi:10.7759/cureus.41796.
- Sauer N, Oślizło M, Brzostek M, Wolska J, Lubaszka K, Karłowicz-Bodalska K. The multiple uses of azelaic acid in dermatology: mechanism of action, preparations, and potential therapeutic applications. Postępy dermatologii i alergologii. 2023 Dec;40(6):716-724. doi:10.5114/ada.2023.133955.
- Verallo-Rowell VM, Verallo V, Graupe K, Lopez-Villafuerte L, Garcia-Lopez M. Double-blind comparison of azelaic acid and hydroquinone in the treatment of melasma. Acta dermato-venereologica. Supplementum.. 1989;143:58-61. doi:10.2340/000155551435861.
- Farshi S. Comparative study of therapeutic effects of 20% azelaic acid and hydroquinone 4% cream in the treatment of melasma. J Cosmet Dermatol. 2011 Dec;10(4):282-7. doi:10.1111/j.1473-2165.2011.00580.x.
- Lowe NJ, Rizk D, Grimes P, Billips M, Pincus S. Azelaic acid 20% cream in the treatment of facial hyperpigmentation in darker-skinned patients. Clinical therapeutics. 1998;20(5):945–959. doi:10.1016/s0149-2918(98)80076-3.